Walk through cemeteries in Halifax. Remembering and reflections.

Bogumil Pacak-Gamalski

About the year 741, Pope Gregory III decided that the 1st of November would be the day of special prayer and observance of all good Christians, who died and were admitted to Heaven. It is the Day of All Saints. Earlier that ritual was observed around the Good Friday prayers. The ancient and still existing Chaldean Church still does it at that time.

In Poland, over the centuries this observance became a very important and popular movement. Still is. I remember it very well and rather fondly when as a child I would accompany my parents on these pilgrimages to cemeteries, where anyone from our family was buried. The cemeteries at these two days (2 of November is actually the day to remember all good Christians, who – after death – were admitted to heaven. The first of November is reserved only for the remembrance of the Saints of the Church) are still as busy as sports stadiums during important events. There are special buses and extra trains to take thousands of people to the gates of the cemetery. Going by car could be risky as nobody knows where you will find a spot to park. It is also a huge business. Visitors have to buy flower arrangements, special candles, and other paraphernalia appropriate for that occasion.

I have never known that it is actually only for dead Christians. Would not be surprised if most Poles did not know that. It became a part of our national folklore. I always remember that day even in Canada. For more than forty years. Always at least a moment of somber thought, of remembering. With age – I too have lost people in Canada, who were close: friends, with time family members. Since we came to Nova Scotia I used to go every November 1st to Pictou, to light a candle and lay some flowers at the grave of my parents-in-law, Leona and Doug. I left the Church a long time ago but that observance is still important to me. It is paying respect to those you have loved or respected. In one form or another Fall was always part of such remembering for many nations and people well before Christianization. It is somehow part of our humanity. From time immemorial.

Will not be able to go tomorrow, as I work (in Poland it is a National Holiday, after all, you could have more than one cemetery to visit, often in different cities) but I will be going there at least once in the last week of November. Within one year I have buried there, on my parents-in-low plot, two people. First, something I still have not come to terms with – I laid to rest the ashes of my Love, my Life, my Air to breathe, my dear husband, John. At the grave site, I stood with his siblings: a sister and two brothers, who came from Calgary. Now, almost a year later I stood there again, next to my sister-in-law and only one brother-in-law. The other one we were saying our last goodbye to. The sadness is hard to describe.

Today in Halifax was a nice day. Rather cold but sunny weather. Decided to visit special places in this city. Places full of someone’s memories, full of sad but often beautiful memories, of love that was, friendship that flourished. Very important people, perhaps national heroes, maybe well-known personalities, and a lot of ordinary people, some gone a long time ago, some with no family left, who would visit them. Our cemeteries. Went to the famous one with Titanic’s small graves (Fairview Lawn Cemetery) and the huge cemetery downtown, next to the Public Gardens (Camp Hill Cemetery).

And one more cemetery, a special one for me. In my Old Country, there are a lot of empty old cemeteries. There are full of old graves, some with strange lettering on tombstones. But almost never any people walking, visiting. You see, for about seven hundred years Poland was home to the largest Jewish community in all of Europe. They escaped persecution in other European countries and settled in the old Polish Kingdom. For seven hundred years. That’s a long time. Until the 2^nd world war and Hitler. And they disappear. The living ones – the cemeteries remained. On my numerous visits from Canada to Poland, I always liked to go to these cemeteries. There was such a sad silence in them. But that silence spoke to me loudly. That silence begged to remember. Reminded me of the powerful ‘Never again” wish that humanity had after that war. I remembered that next to Fairview Cemetery there was a small old Jewish cemetery. Still is. Fenced and the gate closed. And empty like the ones in Poland. No one visiting. I went there. Found a spot on the embankment where the fence was missing and went there.

Somehow it felt familiar, it felt good to be there. The same Hebrew alphabet on, familiar names (in Latin). The familiar way of putting stones on the top of the grave (I don’t know the origins or meaning of it, but they do it the same way as we put flowers on our graves). I am glad I did.

But the ‘never again’ did not last, sadly. Wars and killings, even massacres continue. Even as I write these words. Humans are such strange creatures. Capable of goodness and sacrifice beyond belief, of love great and soaring. Capable of evil incarnate and hate incomprehensible.

Here is a story of Halifax, the story of Nova Scotia, and a story of Canada that is written on these cemeteries. As you read the names (although in the old cemeteries in Nova Scotia majority is of Scottish descent) precisely because it is Canada – the story of the world.

One more day before winter. Jeszcze jeden dzień przed śniegiem.

B. Pacak-Gamalski

Couldn’t help myself. The wind is already rather cold – but the sunshine in full splendor. Camera and a folding chair in hand and off we go to Conrad Beach. Few people thought the same, fact that it was Saturday helped them to avail themselves of the orgy of colours, light, sea, and sky. Don’t forget the smells so different away from the city! None of them indeed ventured for a swim as the waves were wilder today and the wind almost chilling. But try to take me to a beach on a sunny day and tell me I can’t either! No chance, LOL. Actually, I think that exactly because the air was chilly – the water didn’t feel like a shock to the body. The crushing waves did not charge any extra fee for a wonderful back and chest massage! It truly was invirogating. On the way back a short trip to meadows and glory of fall.

Kiedy już wydawało się, że moje plażowanie tegoroczne się zakończyło – jeszcze jeden prezent od jesiennego słońca i kolejna wycieczka na plażę. Słońce, woda, piasek pod nogami, huk rozbijajaczych się bałwanów morskich, w dali za naturalnym skalistym falochronem, kolorowe żagle surferów. Jak nie pobiec w ten żywioł, nie pływać w tych grzywaczach? Niby nikt inny tego nie robił, ale też nikt palcem mnie nie wytykał i w czoło się nie stukał, LOL. Ostatecznie – wolny kraj, LOL. Spotkałem też konkurenta fotografowania tych cudów Natury. Jak na porządnego zawodowca przystało był porządnie ubrany w buty z cholewami, długie spodnie i ciepłą kurtkę. Ubogiego amatora jak mnie, na takie luksusy nie stać.

The Weather folks say it will snow in two day’s time. I like white beaches. But I do mean white sand beaches, snow I prefer on skiing slopes.

Before winter – a day of summer. Przed zimą – jeden dzień lata.

B. Pacak-Gamalski

Od szeregu już dni zmagam się z napisaniem tekstu na zupełnie inny temat. Nie, nie mam trudności ze znalezieniem słów, ze świadomością, co chcę napisać. Po prostu wolałbym na ten temat, w tym konkretnie czasie nic nie pisać. Byłoby wygodniej milczeć. I tak tym tekstem od którego się wzbraniam wypadków nie zmienię. Wielu cenionych znajomych może oburzę lub zasmucę; innych może skłonię do emocji i zadowolenia, które w tym temacie nie powinny nami kierować. Cóz, na trudniejsze już tematy i równie emocjonalne dla wielu, pisałem od tylu już lat więc i tego, ze względów własnej wygody, pominąc nie mogę. Nie mogę nie tylko, jako osoba pisząca, ale przede wszystkim, jako człowiek. Cóż dla człowieka może być ważniejsze niż Człowieczeństwo?

Póki siądę do tego trudnego tekstu, wykorzystałem nagły, jednodniowy powrót ‘babiego lata’ na moich kochanych plażach Nowej Szkocji. Chwyciłem kamerę, ręcznik, notes – i w trasę. Na Conrad Beach. Z bliskich w odległości – moją ulubioną. Jakkolwiek nikt z dość licznych spacerowiczów nie kwapił się do kąpieli – ja z radością pływałem w tej cudownej wodzie Atlantyku. Wydawała się zimna, jakby prosto z lodówki. Ale to tylko pierwszy moment. Pływało się z wielką radością – a potem na piasek i ręcznik, gdzie słońce robiło masaż odmrażający zesztywniałych z zimna stawów.

Trying to avoid another, difficult subject – I went to Conrad Beach for a glorious sunny day on the beach and in the water. The cold water was balanced by the very warm sunshine on the beach. Went swimming a few times. Not the very first time was surprised that no one else swam. People walked alone, in pairs, with dogs, even in the shallow water – but none went swimming. But obviously, they enjoyed themselves. I did very much so. As for the other subject? Can’t avoid it forever. Probably will write something tonight. It is a very important subject. The subject of humanity. We are humans, aren’t we?

But here we go – a view of my day on the beach. Fotograficzne echa mojego dnia na plaży.

Chasing the sunset on My Rock

Bogumil Pacak-Gamalski

My Rocks, as my regular Readers would know, is a stretch of rocky shore alongside the Bedford Basin. The Basin and the Channel leading to it separate Dartmouth and Halifax. As I live almost on that shore – it is a place of my many walks, writings, picture-taking. But most of it – it is my Garden Of Sanity, where I seek peace, solace. In the world but outside of the world at the same time. You would occasionally meet one or two other people wandering there, but most of the time it is just me.

Uciekłem na Moje Kamienie. Miejsce szukania wyciszenia, spokoju. Często początku zapisywanych w kajecie wierszy, felietonów, esejów. Nade wszystko jednak ucieczki przed światem. Lub ściślej – światem ludzi. Niewyobrażalna, na mityczną skalę tragedia palestyńska w Gazie – efekt morderczego i niewyobrażalnego mordu terrorystycznej grupy Hamas na mieszkańcach kibucu graniczącego z palestyńską Gazą – obudziła w wielu niezrozumiałe dla mnie uczucia i emocje, których zrozumieć nie mogę.

Po tym morderczym napadzie, Izrael wydał totalną wojne Palestyńczykom w Gazie. W tej totalnej wojnie (de facto to nie wojna a masowe oblężenie i pełny nieustanny ostrzał artyleryjski, powietrzny i rakietowy, pełne odcięcie od wody, od lekarstw, od żywności) Izraelczycy odrzucili wszelkie międzynarodowe konwencje wojenne. Straty ludności cywilnej są wielokrotnie wyższe niż w tym ohydnym mordzie i rosną z dnia na dzień. Nie o tym będę jednak pisał. Co mnie zdumiewa (i powód ucieczki z domu i czytania prasy, oglądania telewizji) to niezrozumiała w jakikowiek sposób postawa wielu osób, które znam i cenię nawet: odmawianie pełnego człowieczeństwa ginącym Palestyńczykom. Był moment, gdy sam w momencie kompletnej utraty racjonalnego myślenia, zadałem w jednej z rozmów pytanie: w takim razie prosze mi powiedzieć ile dzieci palestyńskich winno być zabitych za jedno zamordowane dziecko żydowskie? Nie potrafiłem znaleźć jakichś wspólnych filarów tej samej etyki i tej samej moralności, która wydawało mi się jeszcze do wczoraj istniała. Więc musiałem zadać takie brutalne pytanie sądząc, że szok tego pytania ludzi obudzi z jakiegos koszmaru biblijnych zemst, odwetów, religijnych mordów. Pomyślałem, że może faktycznie cała Palestyna (więc i państwo izraelskie) to jakaś Przeklęta Ziemia szaleńczych dzieci Abrahama, którzy w imię tego samego Boga, zgodnie z moderczymi zapisami w tych starych księgach Tory, Koranu i Biblii muszą się wzajem mordować aż do ostatniego człowieka. Że Morze Czerwone ma właśnie tym być – czerwonym od krwi. Może i Homer by tej tragedii człowieczeństwa nie potrafił opisać? Może zrobili to lepiej właśnie Prorocy żydowscy i muzułmańscy i Ojcowie Kościoła Chrześcijaństwa? Dostawałem słowem obłędu. Uciekłem od tego wszystkiego do świata natury, nad mój kanał morski, na moje kamienie, pod moje zachodzące słońce w którego zamierających promieniach ukazał się nocny Księżyc. I miasto ludzi obok ale daleko, więc milczące od tych okrzyków zemst i pogromów. I w tej naturze, gdzie wszystko bezkrwawo codziennie umiera nocą – jest pewność, że dnia następnego odrodzi się znowu cudownym wschodem. Bo ta noc to nie smierć przecież, to tylko sen. Sen, w którym nawet koszmary odchodzą z nadejściem świtu. Ach, niechże ten świt nadejdzie już! A jak pieknie ta reinkarnacja świata wyglada – w zdjęciach poniżej.

A history and future, youth and tradition – Dalhousie University in Halifax

Bogumi Pacak-Gamalski

I have written here ( https://kanadyjskimonitor.blog/2023/07/28/dalhousie-university-in-halifax-an-overlooked-tourist-destination) once before about Dalhousie University. But it wasn’t until today that I really went for a long stroll through the sprawling campus of it. Immerse myself in its atmosphere, history, and future. And the vibrant feeling of youth among the throngs of young people laughing, running, walking. Some very serious in that almost funny seriousness of young age that is impertinent, arrogant, furious, determined. Others – worry-free. Glorious age. Hmm …. At times, I almost forgotten myself and felt like them for a moment. Not long enough to make a fool of myself, LOL. Age has its advantages that I always remember: aloofness and stiff upper lip. Like Lady Dowager Grantham from Dawnton Abbey – shrug your arms and march on.

October on less known and traveled beaches. Eastern Coast hidden gem in East Chezzetcook.

Bogumil Pacak-Gamalski

Just driving there is a pleasure. Taking Main Street, it becomes later Highway 107. It is such a nice drive, very picturesque alongside the huge Porters Lake. Just open your window, turn the music up to your favorite gigs and voila, enjoy! Pay attention to exit signs. You want the one to East Chezzetcook. Such a lovely community spread alongside the well-maintained road. Just don’t speed there please – people do live in these lovely houses. Almost none too ostentatious but nicely maintained. It takes a while, but don’t worry. Just take the road to the very end. When you can’t drive anymore – you have arrived. Only one big warning – do not take your map signs as a Bible and do not turn to something called “Conrod Beach”. It is not a beach – it is hell. Plain and simple. No joking. Don’t stray, stay on the road to the end. Depending on the time of day and the tide, I suggest you go as far as you can past the main stretch of beach and explore the long strip of sandy dune. You will need to go across a fast-moving water to get there. But it is worth the effort.

Kolory i smak jesieni. Colours and mystique of Fall.

Bogumil Pacak-Gamalski

Jesień. Więcej chyba jej w poezji i sztuce ogólnie niż innych sezonów. Jest coś i ciepłego i smutnego jednocześnie w niej. Jest świadomość przemijania, odchodzenia, umierania. Jest chwilą na wspomnienia szałów wiosny i osiągnięć lata. Ma kolorów, cieni i blasków więcej niż pozostałe okresy roku.

Otwiera bramy do skończoności, do nietrwałości wszystkiego, co ludzkie, co naturalne, co fizyczne. Co żywe. I ta realizacja, to pogodzenie się z nieugiętym prawem nietrwałości, tymczasowości, nadaje jej jakiś specjalny charakter transcendentnego smutku, smutku z lekkim uśmiechem na ustach. Nie śmiechu, a uśmiechu właśnie.

Był taki onegdaj poeta niegłośny a dobry, Stefan Gołębiowski. Dziś mało kto go pewnie pamięta. A ja lubiłem jego wiersze: krótkie formy, najczęściej dziesięciozgłoskowe, czasem 5-cio. Były ciepłe w dotyku, nie hałaśliwe. Coś stwierdzały, coś opisywały, ale bez wyroku, bez oceny. Mało w nich było zachwytu nad własną erudycją, tak strasznie popularnego wśród polskich poetów ostatnich chyba 100 lat. Trochę był w tym podobny do pisania Szymborskiej. Zdecydowanie był odwrotnością, zaprzeczeniem poetyki Barańczaka – poety kunsztem od niego o niebo wyższym, aliści przesiąkniętym takim parnasizmem i samozachwytem, e faktycznie w czołówce tych poetów polskich się znalazł.

Wiec tenże ‘mój’ skromny Gołębiowski tak sympatycznie ten rodzaj uśmiechu zarysował we fragmencie wiersza „Uśmiech”_[i]:

Straciła nogi w powietrzu toczone

straciła dłoni światło różanopalce

——–\\——–

w konchach uszu sen zaprzepaścił świadomość

więc nic nie ocalało zapytał zgubiony uśmiech

morze westchnęło z niepamięci dobyty powstał

obłoczek piany i z konchy wychynął mięczak.

Więc rowerowo się na spotkanie z kolorami i widokami jesieni wybrałem. W miejsca, gdzie dawno już nie byłem. A gdzie z Johnem wspólnie chodzić lubiliśmy.

Ah, Fall … the mystique of the delicate fabric of fog rising from little lakes, and meadows. Sad but in a resigned and almost sweet type of sadness. The sad smile of accepting fate. The vigor of Spring is gone, although still strong in our memory; the mundane and mature things of Summer are gone, too. Thank god for that. Adulthood of summer of our life is too calculated, too measured. Too much of: but what if … . What if life happens?

Let it happen, then. Let it happen, enjoy the risks, the rewards, and the bitter failings.

Fall is so much more mature, so much more accepting and forgiving. C’est la vie, mon cheri. The timid smile of understanding, perhaps even resignation. Melancholic. Invisible John slightly squeezing my arm, my bike – we walked.

Mona Lisa’s smile of da Vinci? Or the smile Canadian Indigenous poet, Sarain Stump put on one of her short poems_[ii]:

Gotta be the best

at the ball game

and hunt something

——–//——–

put together a few wise words

in front of the elder ones

all because she smiled at me

and her father said

he ain’t gonna give her

to who’s not a man

[i] Utwory poetyckie” Stefan Gołębiowski; wyd. LSW, Warszawa, 1975

[ii] “There is my people sleeping” Sarain Stump, pub. Gray’s Publishing, Sidney, BC, 1974

White Clouds and white waves

Bogumil Pacak-Gamalski

Of many travels this late summer I decided that today, on first day of Autumn, I will create a portrait of meeting two opposite worlds: the sky and the sea. The Northern Atlantic is famous for huge waves. As they rush toward the shore they create a cascade of white foam, as to compete with the white clouds above them. Observing them takes you to another dimension, another wold, when you realize how unimportant, insignificant you are. Just a speck of sand on a beach. Not unlike the little insect you are observing, as it tries to conquer small distances across the sand dunes. It seems like an impossible task: as the tiny insect climbs the the sandy wall, the sand constantly moves from under its tiny legs and the insect falls down. It looks like a monumental struggle through Sahara or Gobi deserts.

But to the ocean and to the sky all of these struggles seem trivial. It has been here before the man and before the insect. Probably will be here once we are gone again.

SPOTKANIE Z ‘PRZEDNIĄ STRAŻĄ’ HURAGANU LEE

Bogumił Pacak-Gamalski

Wybrałem się wczoraj po południu w stronę kamienistej plaży w Lawrencetown oferującej otwarte, nie skryte w zatokach, wejście do oceanu. Zdecydowałem zrobić to dziś niż ryzykować jazdę szosą, która wije się bez przerwy wzdłuż wybrzeża i dziś może być miejscami zalana. Dodatkowym i pewnie pewniejszym ryzykiem może być niefortunne ‘spotkanie’ z fruwającą gałęzią lub konarem drzewa, a szosa 207 prowadzi bez przerwy wzdłuż ściany lasu. Huraganowe fale są zawsze dużo wcześniej, posuwając się szybciej niż skłębiona masa prądów powietrza.

Na plaży było raczej pusto, ale na drewnianych schodach prowadzącej do niej stały grupki ludzi obserwujące szalony taniec morza. Zszedłem powoli ze swoim plecakiem i statywem na brzeg. Nie było silnego wiatru, temperatura powietrza dość niska, tylko 15 Celsjusza. Ale niesamowita, gęsta wilgotność nie była zimna, a raczej, jak ciepła kołderka. Zrobiłem kilkanaście zdjęć, ustawiłem statyw mocując go dość solidnie w ciężkim piasku kilkanaście metrów od linii, gdzie widać było wyraźnie ostatnia linię fale. Nikt się nie kąpał, ale spostrzegłem niedaleko dwóch surferów w swoich czarnych kombinezonach szykujących się z deskami do tańca z oceanem. Więc cóż robić? Morze i pływanie kocham. ‘Na oko’ fale nie były wieksze niż 7 do może 12-15 metrów niektóre. Zdecydowanie nie była to jakaś masywna wielka ściana wody. W tak dużym sztormie jeszcze nie pływałem chyba. Więc siup. Z ostrożnościa i szacunkiem wobec oceanu. Zabrało trochę czasu z orientowaniem się jaką stroną ciała mam się do fal ustawiać. Odniosłem wrażenie, że najbezpieczniej wybrać głębokość gdzieś do połowy ciała (normalnie nawet w dużych – ale nie takich jak dziś – nie zaczynam pływać póki woda nie sięga przynajmniej klatki piersiowej). Na zbyt płytkiej nie chciałem, bo zauważyłem, że uderzające mnie po nogach kamienie pędzone przez wracające fale nie były kamykami. Miały wielkość dobrej pięści i wolałem głową się z nimi nie spotykać. Ważne było by utrzymać pozycję stojącą i o ile możliwe zawsze bokiem, by opór ciała był minimalny. Inaczej i fale nadpływająca i powracająca zwalały cię z nóg. No i mogłaby zanieść za daleko, a nie wierzyłem sobie, że miałbym wystarczającą umiejetność i siłę by dać radę przebić się z powrotem do płytkiej wody. Udało mi się kilkanaście razy ,dosiąść’ samotnej wiekszej fali i na jej spienionym białą pianą grzbiecie przepłynąć z nią kilka -kilkanaście (?) metrów. O innym pływaniu mowy być nie mogło. Ale te sprawiło mi wielka radość. I porzyjemność. Naturalnie woda miała temperaturę tropikalną, przyjemną. W zimnej do szpiku kości topić bym się nie chciał. Nie lubię niewygód i jestem trochę sabarytą, LOL.

Wracając do brzegu widziałem z daleka coś wołająca do mnie parę. Naturalnie w huku fal ani słowa nie słyszałem. Stali przy moim plecaku. Poczekali aż wygramoliłem się na brzeg i wyjaśnili, że jedna z fal wypłyneła dużo dalej i zabrała plecak i statyw. Byli bardzo blisko więc podbiegli wyciągnąć z wody i odnieśli na kamienie. Podziękowałem serdecznie – bo w plecaku naturalnie były moje kluczyki do samochodu, LOL. Plecak miałem zamkniety na suwaki i materał jest dość solidnie nieprzemakalny. Więc nic w nim nia zamokło i Iphone też był suchy. Kamera jednak znaku życia dać nie chciała. Ciagle leży teraz na łożku cała otwarta i może wilgoć z niej wyjdzie. Ale zdaje się biedaczka wyzionęła ducha. Szkoda, bo służyła mi nieźle. No, ale co widziała, to widziała. Więc życie miała ciekawe. Od Pacyfiku, jego zachodów i wschodów słońca, wysepek, przez Góry Skaliste , ich doliny i szczyty, po podróż przez całą Kanade, aż do wybrzeża atlantyckiego i tutejszych tras.

A tych dwóch facetów z deskami większego szczęścia na dłuższe szybowanie na falach też nie miało, LOL. Co udało im się biedakom stanąć na desce, to jeszcze szybciej byli z niej zwalani. Podejrzewam, że nie tyle z braku umijętności ile z faktu, że fale pędziły bardzo gęsto jedna za drugą i ‘przewalały się’ w bardzo różnych odległościach od brzegu. No i ten bardzo silny prąd od brzegu też pewnie im to utrudniał. Ale na pewno mieli też radość i uciechę. Zaskoczony byłem jak silnie przebijało się słońce mimo bardzo gęstej powłoki chmur. Gdy wyjeżdżałem nie było jeszcze bardzo późno. Ale młodzi strażnicy już nikogo na parking nie wpuszczali i zamykali szlabany na kłódkę. Pewnie rozsądnie.