Symphony of colours, baroque music, and chat with you.

Bogumil Pacak-Gamalski

Today was going to be a nice day. I know, you almost suspect that the next sentence would read: but it wasn’t. To a certain degree, you are right: it wasn’t a nice day – it was a splendid day.

The next seven days they say it will be very rainy and extremely windy, stormy. Local floods and power outages are expected. But I must go to Pictou and spend some time with you there. It was going to be, after all, our home. Maybe not the epitome of my dreams – but I know it would make you very happy to be next to your brothers, home by home. And my dear, silly Boy – it isn’t Paris, Warsaw, or Barcelona, not even my dear Vilnius or Prague, where I would be happy. I would be happy working on our last home where you would be happy.

I know, in the end, the Fates had other plans, plans that destroyed ours. But you end up there, in Pictou. With your Mom, your Dad, and now with your older brother, too. It became your home before it had a chance to become mine. Therefore, as Christmas is approaching, I had to go before the storms to be with you.

All the way to Pictou from Halifax, I listened to the best of the best of baroque music. I have said many times that I have very mixed feelings about that epoch in music. I know – Haydn, Bach, Vivaldi, and early Mozart. But, at times it just makes me cringe. It often feels like a tight corset that makes your chest scream for air and freedom. Then again, at times – nothing soothes you better than old, familiar fugue, like an old shirt or warm morning robe. Today was one of these days for baroque. Predictable, well composed, elegant.

Little did I know what you had in plans for me on my way back. A symphony of colours, shades, and hues in the sky I could not imagine possible.

Just one note of my experiences with sunsets: mind you almost my entire life, the adult part anyway, I have spent on the shores of oceans or in the valleys and peaks of big mountains. And many, many years of sailings on ships; I have been to most Polynesian islands and their beaches. In a word – I know a thing or two about sunsets. Yet, nothing prepared me for the gift you made me today on my way back to Halifax.

And you must know of that special part of Highway #1 from New Glasgow to Truro. It is just like someone was planning a road to be a panoramic exhibition. Almost every season. Particularly beautiful during the glory of Autumn, with the dark hues of evergreens mixed with flames of red, yellow, and gold of other trees. At times it is almost dangerous to drive there as you try to concentrate on the highways and not as much on the panoramas. Today – you thanked me for our visit and chat with the sky. It was just breathtaking.

There is also something to say about the spookiness of old, local cemeteries that with certain lithing make you feel like watching some old Poltergeist movies. Just saying.

Tidal Bore of Fundy Bay. Bor przypływu z zatoki Fundy. (part 2/część 2.)

Bogumił Pacak-Gamalski

At the end of my journey, this fellow met me in Stewiacke

Pamiętacie poprzednią próbę wycieczki śladami potężnego wiertła oceanu, które boruje sobie kanały wzdłuż Nowej Szkocji? Tak po prostu. Włazi sobie w ląd, wyrywa pewnie miliony metrów sześciennych ziemi, boruje kanały i wlewa się swoim żółto-brunatnym mułem. Pamięta skubany, że kiedyś mógł tu skutecznie łączyć się z cieśninami North Cumberland i św. Wawrzyńca i nie był żadną ‘zatoką’ a też cieśniną, nie był zamulony a czysty, jak świeża woda. Nagle wody opadły i Nowa Szkocja z wyspy stała się półwyspem zamykając swobodną wędrówkę wody oceanicznej. No to ta Fundy Bay, która ‘bay’ nie chciała być, pcha się w ten ląd swoją starą drogą. Boruje. Zaczyna to się w okolicach miejscowości Maintland i drąży ziemię. Raczej wiadomo, że wydrąży. Woda , panie dobrodzieju, zawsze była silniejsza od najtwardszych skał. Uparta, ot co. Skała to taka trochę zarozumiała jest. No bo silna, twarda, niewzruszona. Więc siedzi tak sobie nieruchomo pewna swej mocy. A woda to żywa, jak rtęć. Smyk, smyk i już miejsce znajdzie. I zacznie drążyć aż tak wydrąży na około twardej skały, że skała sama się zawali w proszek.

Tamta wycieczka częściowo się tylko udała, bo zachciało mi się ‘bocznych wycieczek’, gdzie w jakiś ostępach leśnych mało nie zniszczyłem swego traka.Wiec dziś pojechałem z surowym sobie danym nakazem: od A do B i wtedy do C. Żadnych bocznych atrakcji. Co prawda, tak zupełnie posłuszny i skoncentrowany na jeździe utartymi szlakami nie byłem i właziłem tam, gdzie były napisy: Halt! Verbotten! No, ale co to płotek niby metalowy, ale nie wyższy niż do klatki piersiowej? Bo niby zima wszystko nieczynne. A co ja niedźwiedź jaki, że zimą mam spać w norze?! Albo dróżka boczna przez las i wzgórza, niby żwirowa a nie asfaltowa ale porządna. No tak, był duży napis, że roboty i stała wielka kobieta w walonkach i żółtym skafandrze z dużym znakiem ‘stop’. Podchodzi do mnie i mówi: reperują most dalej, tylko dla ruchu lokalnego, wracaj do szosy i szosa do głównej trasy. A przecież ja też miałem walonki na sobie, jadę trakiem, jak farmer, więc mówię: ale ja lokalny. No to ona: a, to OK, jedź. Tylko powoli i uważaj na ciężarówy ze żwirem. I pojechałem. Za mostkiem już robót nie było i droga była dobra.

I cała drogę tej wielkiej rzeki-mułu przejechałem, zaglądałem do niej, podziwiałem potęgę natury. Spotkałem orły, choć zdjęć zrobić nie zdążyłem. Zanim kamerę ustawiłem, odleciały za drzewa. Ale wiecie, jak orły wyglądają. Klucze dzikich gęsi za to po niebie szybujące dały się, niby pięciolinie, w obiektywie złapać.

(scroll down to the English part of the article)

On the last day of November as you remember, I went to view the immense power of the tidal bore that starts from Minas Basin around Maitland. At that time my unfortunate side trips took so much time, that when I eventually arrived to view the brown mud-river – it was too late to properly explore it. A few days later, still not fully recovered from my bad flu, I went again. This time I took a shorter route and no ‘side trips’. Winter offers totally different views. And lack of tourists. Zero. None. Yes, some spots were gated and closed. But the gates were not really that tall and maybe I didn’t see the sign ‘closed for the season’? Who knows. I was there and the river was there and we had to meet somehow. So we did. The rest is history. The Tidal Bore is an absolute must to see. Such immense power of the ocean tides and the constant struggle of the land against it. A struggle the land will eventually lose. But observing it is something to admire. Nature has so much majesty. I took this time Highway 102 to Shubenacadie and #215 to Maintland. Came back by scenic Riverside Road that follows the flow of the Channel (called also Subenacadie River).

Gdzie pies z kulawą nogą …where the devil won’t …

Bogumił Pacak-Gamalski

_{… nie pójdzie, to polazę. … there I will go.}

The other day, on the last day of November I decided to go and explore parts of Nova Scotia hinterland I have not traveled through. It wasn’t the smartest choice but – what the heck, not the first and certainly not the last time I did things I maybe shouldn’t, and a bit too late, as it was already 1 PM. Took the #101 west to Lower Sackville and turned into #354 north toward Beaver Bank. Between the little and tremendously loooong towns of Beaver Bank and Middle Beaver Bank, the traffic and road repairs stretched my patience to the limit. I was just about to turn around and go home. But past the Upper Beaver Bank the highway climbed higher and higher, the sky became bluer and bluer and the new snow was so white on passing tree branches and endless fields. I was in heaven. Around the small community of Upper Rawdon the highway reached its peak and you could enjoy endless view in front while driving. And there was almost no one else driving. Such a peace. And peace is what I went for in my driving that day.

I was aiming to go to Maitland to view the power of the Tidal bore of Minas Basin as it rips the land and goes toward Truro on one end and all the way to Shubenacadie on the other end. There is no escape – that bore and power of the Fundy Bay will in not so distant future finish its job and separate once again Nova Scotia from the mainland and we will become an island again. Little chance I will see it (although rising sea levels might accelerate even faster …) but people in their twenties most likely will. I was aiming to…. My famous words, LOL. At the footsteps of the lovely town of Kennetcook I took a sharp turn to the west. Let’s explore some more of the hinterland. Sure, why not? Especially that it started snowing and daylight became a bit greyish … It was the last day of November, after all. Around small Tom Barron Road, I thought that I should start heading back to my original destination. Turned right into the road, passed two or three ancient homes, lost my internet connection. But west is west and east is east with or without internet. The gravel and mud road instantly becomes narrow. Have a big truck, so what? Just drive to the end and turn on the first road toward the east. What’s the problem?. Passed a very small enclosure in the thick forest with one solitary bull there. Waved to him and very slowly moved further. Slowly because the road stopped being a road. It became very narrow, with deep holes tunnel. Suddenly for a moment my wifi came back and said: continue for six kilometres and turn left. I tried. But there was no chance. One could hardly walk there and no car (maybe a tank, but I doubt it) can possibly drive through that tunnel. Turning around was impossible. The only choice was driving in reverse trying not to get stuck. Took me forever, meter by meter, back and forth. Branches scratched my poor truck seriously. But I had to get out. The phone was dead again. Finally, I got back to the enclosure with the bull, and used the small clearing around it, turned around and headed back. That was interesting, LOL.

The rest was easy. Back to Kennetcook, down to Maitland. And to the power of the yellowish bore of Minas Basin. It was getting too late already to explore the view of the ‘river of mud’. Took a few pictures and took Highway 215 to Shubenacadie by #102 and back to Dartmouth. Very soon, I will have to take that drive again to observe the tidal waters coming through the land. But will not engage in doing ‘side trips to nowhere’.

Ostatniego dnia listopadowego nie mogłem więcej wytrwać w domu. Mimo ciągle męczącego kaszlu i myśli zwróconej w kierunku strasznej rocznicy – zdecydowałem pojechać w tereny nieznane jeszcze, na północ przez wzgórza, ku dolinie którą zamieniła w rwącą, żółtą rzekę potęga fali przypływu z Fundy Bay. To nie jest rzeka słodkowodna. To morska fala, potęga oceanu, który rozerwał tą dolinę, jak pługiem. Wyborował sobie drogę. Dawniej, tysiące lat temu Zatoka Fundy była po prostu cieśniną, która oddzielała Nową Szkocje od lądu stałego. Teraz, podnoszący się stale poziom morzą związany ze zmianami klimatycznymi wraca w swoje dawne koryta. Za pięćdziesiąt lat spodziewamy się, że Fundy Bay znowu będzie cieśniną i połączy się z Zatoką św. Wawrzyńca czyniąc Nową Szkocję wyspą ponownie. Być może nastąpi to szybciej. Więc pojechałem w kierunku Maitland przez rozległy płaskowyż zobaczyć gdzie ten potężny bor przypływu wyżłobił tą słoną, mulistą rzekę, której jedno ramię delty prowadzi do Truro, a drugie na południe, do Shubenacadie.

Ale, zwyczajem swoim, miast jechać wytyczoną trasa do celu, w okolicach uroczego miasteczka Kennetcook, skręciłem nie w prawo do Maintland, a w lewo. Troszkę wiejsko-sielankowego uroku tej zachodniej części Nowej Szkocji zasmakować. To trochę taka dzielnica zapomniana, nie na głównym szlaku. Zaczynało się robić lekko późno, śnieg prószył już nieźle. Po parudziesięciu kilometrach dojechałem do małej wioski przy drodze Toma Barrona. Pomyślałem, że czas wracać w kierunku Kennetcook i na trasę zaplanowaną. Nova Szkocja obszarem to nie Kolumbia Brytyjska czy Ontario. Wszędzie tu blisko, więc po co wracać ta sama drogą? Przejadę przez tą wioskę i z drugiej strony lasku w pierwszą napotkana drogę w prawo. Co za problem? Droga tylko bita, wąska, ale mam przecież trucka a nie fiacika. Wioska była malutka, osada w zasadzie , może trzy-cztery domki. Zaraz za domostwami zaczął się lasek. Potem gęstszy, droga węższa. Straciłem wifi i googla. Jechałem już wolno. W pewnym momencie była małe obejście otoczone palisadą wewnątrz którego stał samotny byk. Pomachałem ręką. Śnieg prószył bardziej i widoczność zmalała. Zaraz za obejściem droga stała się drużką, tunelem w zasadzie z głębokimi koleinami. W pewnym momencie mój gogle się odezwał! Dalej mnie prowadził mówiąc wyraźnie – za sześć kilometrów skręć w prawo i kontynuuj do szosy 236. Zawahałem się ale nie było jakiejkolwiek możliwości zawrócenia, mój truck ledwie się mieścił między drzewami. Może za kilkadziesiąt metrów ta dróżka się powiększy? Nie powiększyła się. W pewnym momencie zwężała się na dróżka dla jednego-dwóch piechurów. Nie było wyjścia. Wifi też przestał działać ponownie. Musiałem cofać się metr po metrze pilnując by nie wpaść w koleiny i nie zabuksować się lub nie uszkodzić zawieszenia kół. Na gałęzie szorujące bogi samochodu uwagi nie już nie zwracałem. W zasadzie smiac mi się chciało. W najgorszym wypadku będziesz tu w tej dzikiej gęstwinie nocować, benzyny masz sporo to będziesz mógł się ogrzewać., LOL. Ale metr po metrze jakoś udało mi się wycofać do miejsca tego zagrodzenia z bykiem. Przy zagrodzeniu była mała wycinka, gdzie udało mi się samochód przekręcić. Byłem więc ‘w domu’. Pogadałem chwilę z bykiem, który patrzył się na mnie z politowaniem.

Wróciłem do trasy i przez Kennetcook pojechałem szosą 236 do Maintland. Zaczynała się niezła szarówka, śnieg ciągle padał. Obejrzałem tylko mały fragment tej ‘żółtej rzeki’. Jej ciekawsze fragmenty były blisko ale wymagałby zjechania w inną szosę a widoki z minuty na minutę były gorsze. Obiecałem sobie tu jeszcze wrócić (bez bocznych ‘objazdów’). Szosa 215 pojechałem do głównej trasy 102 i stamtąd do Dartmouth, do domu. Było już czarno. Ale wycieczka mimo to udana.

The power of the ocean and the lure of a wintery sunset

Bogumil Pacak-Gamalski

For the past few days, I have been struggling with bad flu. You know the story, don’t you? A man and the flu do not mix well. Women over the centuries have learned that flu is but a nuisance yet the homework still needs to be done. Men on the other hand view it as a biblical plaque. They thought that it is the end of the world. I am somewhat a modern man and I do live alone – so the chores reluctantly were done. But venturing beyond home was for most of the time beyond my strength. Today was a first day much better. On the mend, so to speak. Cold but absolutely, stunningly beautiful. I knew the sunset is going to be spectacular and I ached to go and see my sea. Not only the Channel in front of my home, but the actual open ocean: to hear its song, to marvel at its might.

In 2020 I wrote poem to the Ocean. At the end of it, the ocean invites me and says:

I will offer you a lazurite scale armor,
a long shawl in dark green,
as my wedding gift.

Went to the very end of the road past Fisherman’s Cove, right in front off the aptly named Devil’s Island. There is nowhere to go from there but to marvel. Last time I went there was sometime in December last year with my Damian, who came from Poland to stay with me after John’s passing. I don’t remember much about that December. If not for this good soul, who came to look after me … well, I have no idea how I would have survived. But one cold, wintery day I took him there, to that spot. We watched the furry of the ocean that tossed huge rocks like pebbles on the road.

Today was the orgy of red, orange fires between the sea and the sky. Almost kitsch, almost vulgar. Almost – but Nature never cared much about our delicate bourgeois sensibilities.

Dni straszne nadchodzą. Dni zderzenia się z ciągle odrzucaną rzeczywistością odejścia, rozłąki. Niebytu. Ciebie. Mnie bez Ciebie. Czasu, który na zawsze rozdzielił moje życie na przed i po. Pojechałem tam, gdzie byłem w tych dniach niemożliwych do zrozumienia z Damianem, który przyjechał z Polski ze mną być. Młody człowiek, któremu ja miałem być opoką niewzruszoną, który nie mógł wiedzieć, co w chwilach takich robić należy. Ale był. A nikt nie wie. Ani młody, ani stary. Wiedzą tylko poeci i wariaci. Nikt wtedy też poetów nie czyta, a wariatów nie słucha. Tak nas uczono przez setki lat. Zagryź wargę i idź. Idź gdzie? Wszystkie drogi prowadzą wówczas do nikąd.

Więc pojechałem tą samą drogą, tym samym samochodem, jak tamtego dnia z moim chłopcem z Polski, w dokładnie to samo miejsce. Patrzeć na ocean. Słuchać oceanu. Przy brzegu Diabelskiej Wyspy. Ocean rozumie. Jest wszechpotężny. Wycisza wszystko. Jak w w moim wierszu napisanym wiele lat wcześniej, w 2020. Bardzo mi to dziś pomogło.

Ocean
Patrzę na ciebie, żywa wodo nasza
w wiecznym ruchu, nigdy nie uśpiona.
I tak czasem bywa, że ty, jak tafla
jesteś, jak wielka szyba okna Ziemi.
Jak śpiąca Afrodyta rozmarzona.

Ale ty nawet wówczas drżysz, wznosisz się,
twój oddech jest wilgotny, gdy tuli brzeg.
Gdy budzisz się w czas, muskularna, naga,
grzywacze w rydwanie gnasz przez zatoki,
cieśniny, zdobywasz fiordy, usta rzek.

Mierzysz się z czasem, chcesz go cofnąć, wrócić,
pokryć ciężkim, lepkim płaszczem doliny, góry,
które były pałacem pełnym krużganków,
obszernych komnat z tańcami, muzyką głębi,
odbijających słońce, gwiazdy, księżyc, chmury.

Zawsze gdy wchodzę w twe podwoje, zanurzam się
w tym życiodajnym płynie macierzyńskiego łona.
Otulasz mnie czule, mruczysz bezsłownie: wnijdź,
nie bój się, mam tyle przestrzeni wolnej, twojej.

Podaruję ci płaszcz z łuski niebieskiej,
utkam długi szal zielony,
jak welon weselny.

Miejsca i ludzie w akwarelach

Bogumił Pacak-Gamalski

Kto czeka?

Gdy idę sobie ulicą i stukam
obcasem w głuche płyty chodnika,
to myślę, że nie czas jeszcze chyba
na zapomnienie, odjazd w gęsty las.

Gdzie wiolonczela łka,
piszczałka drewniana
piszczy, śpiewa łąka.

Są jeszcze książki nie przeczytane,
filharmonie z symfoniami nowymi.
Są jeszcze groby, które chce odnaleźć.
Gdzieś przyjaciel może ma mnie spotkać?

Może miasto i rzeka?
Vancouver, Warszawa,
Wilno i Lwów czeka?

Kiedyś, przed wielu laty, malowałem trochę. Portret przyjaciela, portret polskiego baletmistrza tańczącego ‘Harnasi’ Szymanowskiego, portret Julisza Osterwy grającego na wileńskiej Pohulance rolę Księcia, portret mojej wielkiej improbable Edith Piaf. Wszystko w oleju. A! i jedną martwą naturę, nawet dość udaną. I na tym się chyba skończyło. Wszystko w Polsce jeszcze. Tylko tą martwą naturę jedną jedyną już w Kanadzie. Bo chciałem namalować jakąś akwarelę. Tata robił piękne akwarelki. A ja nie potrafiłem. A akwarela to poezja malarstwa. Olej to wiecie – można przerabiać, poprawiać, wracać po miesiącu. Tak samo, jak w powieści i opowiadaniach – edycji może być bez końca. A wiersz przepracowany nadaje się do kosza. To samo akwarelka. Więc, gdy mi akwarelki nie wychodziły – to ogólnie pędzle poszły do kosza też i wszelkie malowanie zarzuciłem. Pewnie z zyskiem dla sztuki malarskiej.

Po latach dopiero bardzo wielu w sukurs przyszły mi techniki manipulacji fotograficznej. Do palety i tubek farb nie wróciłem ale zdjęcia ‘akwarelowe’ zrobić mi się udało. Jak te ostatnio –

Te moje oleje wiszą gdzieś na ścianach w Polsce, a ja tylko mam nie najlepsze ich zdjęcia.

W pogoni za gasnącym słońcem i wschodącym księżycem. In search of hiding sun and waking up moon.

Bogumil Pacak-Gamalski

The last two days in Halifax – just before the incoming storm of a dying hurricane – were gorgeous. More like late September than the end of November. I had such plans for them! Two days of ‘Indian summer’ during my days off! Lucky me, I thought. But not so much. Having avoided probably close to three years any cold or flu – I got it now. With chills, and fever. Everybody knows that for a man a flu or cold is worse than any other plaque known to humanity. The bottomless pot of self-pity, LOL. But despite that, I gathered all the remnants of my heroism and packed my camera, and small bottle of Advil and went to a small but wonderful and little-known park between the end of Halifax and the beginning of Bedford – the Sea View Park, just above Africville. Enjoy the views.

Druga połowa listopada, tuż przed nadchodzącymi z Florydy resztkami tropikalnego huraganu, przyniosła nagle cudowne dwa dni ‘babiego lata’. Dni, które miałem wolne! Ba, fatum złośliwe powaliło mnie z nóg. Spotkała mnie straszna dla każdego szanującego się bohaterskiego mężczyzny biblijna plaga przeziębienia lub grypy. Mimo to, nadludzkim wysiłkiem podobnym do dzieł greckich herosów, popołudniem zebrałem w torbę kamerę, buteleczkę aspiryny, wsiadłem na mojego czarnego uskrzydlonego pegaza i popędziłem do mało znanego zakątku w pogonii za zachodzącym słońcem i w powitaniu nadchodzącego księżyca. W małym parku na granicy między Halifaksem a Bedford.

Bike ride #2. Trasa rowerowa nr 2

Bogumił Pacak-Gamalski

My previous biking took me across the salt marshes from Colle Harbour toward Lawrencetown. Today I continued it starting from West Lawrenscetown. It is called Atlantic View Trail. But it is also a part of a national bikeway through the entire country, starting on Vancouver Island in BC. Having drove from one coast to the other, now I can say that I also biked through both ends of the Trail: in Vancouver Island and Lower Mainland of BC and now in Nova Scotia.

That was a very strange night. I watched some TV, and couldn’t watch any more news, as the stories from Gaza were just so depressing. Watched some Netflix movie about some Argentinian young fashion megastar. It was tiring just by the speed of the movie-documentary, him being like high on something nonstop, all the time. Somehow I started talking to You. Was sad and happy at the same time. Sad for obvious reasons, happy because we talked. Told you that life is like that now, like this movie on speed. I rush to do things, and have to be busy all the time. Just to avoid life. The reality. Sort of: not now, please. I’m busy. Will talk about it later. I have to finish this, that; have to run, have to drive somewhere.

Avoiding. Not being irrational but not willing to deal with reality, either.

Went to bed about midnight saying that I had to get up about 5 am to drive to a bike trail in the middle of a forest near West Lawrencetown to catch with my camera the sunrise over the ocean. But the night was strangely hot, couldn’t fall asleep even with a wide-open window. Then a train started going back and forth near my building with a terrible noise of the train breaking and smashing of the train cars as they moved and stopped. Went back to the living room, switched the TV back on, and watched some more of something. You were nowhere to be seen or heard and couldn’t continue our conversation. Made a decision to drive to that spot in the forest about 6 AM. Finally felt tired and sleepy. Before I knew I was asleep. And didn’t get up till 8 AM! Sunrise was gone an hour earlier. But did go for the bike ride anyway. Remembering the night I dressed warmly but very lightly. Took even a towel and an extra pair of underwear in case I decided to take a swim. Started biking at about 10 AM. And instantly knew that I wasn’t dressed as I should. It was freezing! And icy wind that went through my clothing. Swimming in the waves was out of the question when I got to the beach. If I drove by car I probably would – and warm in the car after swimming. But getting on the bike and biking back easily 10-15 km to where I parked would probably turn me into an icicle, LOL.

Rozmawiałem z Tobą cały wieczór i potem pół nocy chyba. A miałem plany wycieczki rowerowej wzdłuż jezior i brzegu oceanu wczesnym rankiem by uchwycić wschodzące słońce nad Atlantykiem. Ze wschodu wyszły nici. Gdy w końcu dwu lub trzygodzinną drzemkę złapałem – obudziłem się już o ósmej rano. Dawno po wschodzie. Mimo to pojechałem w las, do tej trasy. Noc była nadzwyczajnie ciepłą, jak na tę porę roku. Ale dzień odwrotnie – więc ubrałem się bardzo nie odpowiednio, zbyt lekko. Mimo marznięcia – trasę rowerowa, tak jak zaplanowałem, tak przejechałem. Widoki piękne, surowe, zimowe już (choć bez śniegu) mają też swój specyficzny urok surowego piękna. Lato to barok natury, a zima to styl romański północnej Europy.

Czy ta wycieczka była moją ucieczką od rozmów z Tobą? Od zajęcia się rzeczywistością? Nie wiem, Kochanie. Wydaje mi się, że tym razem nie masz racji mówiąc, że życie trwa nadal i powinienem zacząć znowu starać się żyć. Wrócić do świata realnego. Może te życie, które prowadzę, te nasze rozmowy, moje poszukiwania Ciebie na plażach oceanu, jezior – to właśnie moja nowa realność, rzeczywistość? Nie jakaś dziwna ucieczka od niej, a przeciwnie – akceptacja jej. Widzisz, kiedy jestem wśród ludzi, rozmawiam z nimi, dyskutuję – Ty w tym tłumie , pośród nich znikasz, przestajesz być. Ale gdy wędruję po plażach, nawet po ulicach ale samotnie, gdy łażę po skałach – Ty jesteś obok. Przy mnie. A ja lubię mieć Cię przy sobie. Ty chyba też lubisz, gdy jestem obok.

Bike ride on salt marshes from Cole Harbour to Lawrencetown

Bogumił Pacak-Gamalski

Pojechałem do Ciebie, do nas – na nasz ostatni przystanek ostatniej wycieczki za miasto. Do słonych bagnisk Cole Harbour. Widzę Twoją twarz, Twój zmęczony uśmiech. Twój skrywany żal. Bo Ty już wiedziałeś lepiej niż ja, jak krótki czas przed nami. Wszystko bym dał, życie z radością, by jeszcze dotknąć Twojej twarzy, jeszcze palce we włosy Twoje włożyć, przytulić na moment. Ten moment byłby warty wszystko właśnie, każdy dzień kolejny i każdy rok samotności.

The words of love

are difficult

they escape description

of dictionaries

of synonyms

of thesauruses

Her language

are smells,

touches, syllables.

They are screams

of grief,

they are exclamations

of tears.

They avoid punctuation marks,

because they lack

a moment to stop,

to rest.

Love is a movement,

a hurried run.

She is aggressive,

demanding,

or submissive impatiently.

Even when she sleeps –

Her breathing is

expecting you.

That is why when I call you –

I scream or I cry.

And most often when I call you –

I am silent.

Tak i dzisiejsza, późnym popołudniem w dzień pochmurny, wycieczka rowerowa, zabrała mnie na trasę groblą przez te bagniska hen, aż do Lawrencetown. Miałem czas na nasze bezsłowne rozmowy. Na fotograficzny zapis tych urokliwych jakimś smutnym urokiem, miejsc. Rozlewiska słonej wody oceanu mają inną florę i faunę niż jeziora słodkowodne. Mają zdecydowanie inny zapach.

I went today to meet you at our last drive outside the city boundaries. I saw your face again, your sad smile. I recognized your attempt to cover from me your sorrow. Your sorrow because you knew already better than me the shortness of time remained for us. And I screamed in silence, I cried. Wanted to touch your face, feel your hair between my fingers, caress you…. Nothing, nothing ever can be truly joyful and fully happy in my life. My future seems to be like a life wasted, effort unnecessary.

And today’s bike ride on the dyke, through the marshes to Lawrencetown was somehow close to my thoughts. The colours, smells, even the fauna and flora of salt marshes are very different from those of fresh water lakes. Everything is dimmed somehow, austere. So was the time of day – late afternoon, greyish, cool weather.

Walk through cemeteries in Halifax. Remembering and reflections.

Bogumil Pacak-Gamalski

About the year 741, Pope Gregory III decided that the 1st of November would be the day of special prayer and observance of all good Christians, who died and were admitted to Heaven. It is the Day of All Saints. Earlier that ritual was observed around the Good Friday prayers. The ancient and still existing Chaldean Church still does it at that time.

In Poland, over the centuries this observance became a very important and popular movement. Still is. I remember it very well and rather fondly when as a child I would accompany my parents on these pilgrimages to cemeteries, where anyone from our family was buried. The cemeteries at these two days (2 of November is actually the day to remember all good Christians, who – after death – were admitted to heaven. The first of November is reserved only for the remembrance of the Saints of the Church) are still as busy as sports stadiums during important events. There are special buses and extra trains to take thousands of people to the gates of the cemetery. Going by car could be risky as nobody knows where you will find a spot to park. It is also a huge business. Visitors have to buy flower arrangements, special candles, and other paraphernalia appropriate for that occasion.

I have never known that it is actually only for dead Christians. Would not be surprised if most Poles did not know that. It became a part of our national folklore. I always remember that day even in Canada. For more than forty years. Always at least a moment of somber thought, of remembering. With age – I too have lost people in Canada, who were close: friends, with time family members. Since we came to Nova Scotia I used to go every November 1st to Pictou, to light a candle and lay some flowers at the grave of my parents-in-law, Leona and Doug. I left the Church a long time ago but that observance is still important to me. It is paying respect to those you have loved or respected. In one form or another Fall was always part of such remembering for many nations and people well before Christianization. It is somehow part of our humanity. From time immemorial.

Will not be able to go tomorrow, as I work (in Poland it is a National Holiday, after all, you could have more than one cemetery to visit, often in different cities) but I will be going there at least once in the last week of November. Within one year I have buried there, on my parents-in-low plot, two people. First, something I still have not come to terms with – I laid to rest the ashes of my Love, my Life, my Air to breathe, my dear husband, John. At the grave site, I stood with his siblings: a sister and two brothers, who came from Calgary. Now, almost a year later I stood there again, next to my sister-in-law and only one brother-in-law. The other one we were saying our last goodbye to. The sadness is hard to describe.

Today in Halifax was a nice day. Rather cold but sunny weather. Decided to visit special places in this city. Places full of someone’s memories, full of sad but often beautiful memories, of love that was, friendship that flourished. Very important people, perhaps national heroes, maybe well-known personalities, and a lot of ordinary people, some gone a long time ago, some with no family left, who would visit them. Our cemeteries. Went to the famous one with Titanic’s small graves (Fairview Lawn Cemetery) and the huge cemetery downtown, next to the Public Gardens (Camp Hill Cemetery).

And one more cemetery, a special one for me. In my Old Country, there are a lot of empty old cemeteries. There are full of old graves, some with strange lettering on tombstones. But almost never any people walking, visiting. You see, for about seven hundred years Poland was home to the largest Jewish community in all of Europe. They escaped persecution in other European countries and settled in the old Polish Kingdom. For seven hundred years. That’s a long time. Until the 2^nd world war and Hitler. And they disappear. The living ones – the cemeteries remained. On my numerous visits from Canada to Poland, I always liked to go to these cemeteries. There was such a sad silence in them. But that silence spoke to me loudly. That silence begged to remember. Reminded me of the powerful ‘Never again” wish that humanity had after that war. I remembered that next to Fairview Cemetery there was a small old Jewish cemetery. Still is. Fenced and the gate closed. And empty like the ones in Poland. No one visiting. I went there. Found a spot on the embankment where the fence was missing and went there.

Somehow it felt familiar, it felt good to be there. The same Hebrew alphabet on, familiar names (in Latin). The familiar way of putting stones on the top of the grave (I don’t know the origins or meaning of it, but they do it the same way as we put flowers on our graves). I am glad I did.

But the ‘never again’ did not last, sadly. Wars and killings, even massacres continue. Even as I write these words. Humans are such strange creatures. Capable of goodness and sacrifice beyond belief, of love great and soaring. Capable of evil incarnate and hate incomprehensible.

Here is a story of Halifax, the story of Nova Scotia, and a story of Canada that is written on these cemeteries. As you read the names (although in the old cemeteries in Nova Scotia majority is of Scottish descent) precisely because it is Canada – the story of the world.